Το ξηρό δέρμα είναι από τα πιο συχνά προβλήματα της επιδερμίδας και μπορεί να εμφανιστεί τόσο στο πρόσωπο όσο και στο σώμα. Τραχιά υφή, αίσθηση «τραβήγματος» μετά το πλύσιμο, λεπτό ξεφλούδισμα και κνησμός είναι τα σημάδια που δείχνουν ότι το δέρμα δυσκολεύεται να συγκρατήσει την υγρασία του.
Η σωστή φροντίδα δεν σημαίνει απλώς περισσότερη κρέμα. Η θερμοκρασία του νερού, το καθαριστικό, η υγρασία του χώρου και η υφή της ενυδατικής επηρεάζουν το αποτέλεσμα εξίσου, συχνά περισσότερο από το ίδιο το προϊόν. Μια ακριβή κρέμα μέσα σε μια ρουτίνα που «στεγνώνει» την επιδερμίδα αποδίδει λιγότερο από μια απλή σύνθεση σε σωστή ρουτίνα.
Παρακάτω θα βρείτε τι συμβαίνει στην επιδερμίδα όταν αφυδατώνεται, πώς διαφέρει η φροντίδα ανάμεσα σε πρόσωπο και σώμα, ποια συστατικά αξίζει να αναζητήσετε και πότε η ξηρότητα χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.
Ξηρό δέρμα: τι συμβαίνει στην επιδερμίδα και ποιες είναι οι αιτίες
Η ξηροδερμία (xerosis) εμφανίζεται όταν η κεράτινη στιβάδα, δηλαδή η εξωτερική στρώση της επιδερμίδας, χάνει περισσότερο νερό από όσο μπορεί να συγκρατήσει. Φυσιολογικά τα κύτταρα της στιβάδας αυτής περιβάλλονται από λιπίδια (ceramides, χοληστερόλη, λιπαρά οξέα) που λειτουργούν σαν «κονίαμα». Όταν αυτό το στρώμα διαταράσσεται, αυξάνεται η διαδερμική απώλεια νερού και το δέρμα γίνεται τραχύ, πιο ευαίσθητο και πιο επιρρεπές σε ερεθισμούς.
Οι πιο συχνοί παράγοντες που επιβαρύνουν τον επιδερμικό φραγμό είναι:
- Κρύο και ξηρός αέρας: η χαμηλή υγρασία, ιδιαίτερα σε χώρους με καλοριφέρ ή κλιματιστικό για πολλές ώρες, επιταχύνει την εξάτμιση από την επιδερμίδα.
- Πολύ ζεστό νερό και μακριά ντους: απομακρύνουν μέρος των φυσικών λιπιδίων, κυρίως όταν συνδυάζονται με έντονο τρίψιμο.
- Επιθετικά καθαριστικά: σαπούνια με υψηλό pH, προϊόντα με έντονο άρωμα ή αλκοόλη αφαιρούν περισσότερο σμήγμα από όσο χρειάζεται.
- Ηλικία: με τα χρόνια μειώνεται η παραγωγή λιπιδίων και σμήγματος, γι' αυτό η ξηρότητα γίνεται συχνότερη και πιο επίμονη.
Παράλληλα, παθήσεις όπως η ατοπική δερματίτιδα και η ψωρίαση συνοδεύονται συχνά από έντονη ξηρότητα, όμως έχουν διαφορετικό μηχανισμό και χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση από την απλή ξηροδερμία. Ξηρότητα μπορεί επίσης να εμφανιστεί ως παρενέργεια ορισμένων φαρμακευτικών αγωγών, για παράδειγμα με ρετινοειδή.
Ξηρό δέρμα σε πρόσωπο και σώμα: τι αλλάζει στη φροντίδα
Το δέρμα του προσώπου είναι λεπτότερο, εκτίθεται συνεχώς στον ήλιο και στον αέρα και δέχεται περισσότερα ενεργά συστατικά (οξέα, ρετινόλη, βιταμίνη C). Γι' αυτό η ξηρότητα εκεί εκδηλώνεται συχνά ως αίσθηση τραβήγματος, θαμπή όψη και μακιγιάζ που «κάθεται» στις λεπτές γραμμές. Στο πρόσωπο συνήθως ταιριάζουν κρέμες με μέτρια υφή που δεν βαραίνουν και δεν επιβαρύνουν τους πόρους.
Στο σώμα, αντίθετα, η ξηρότητα συγκεντρώνεται σε κνήμες, αγκώνες, γόνατα και φτέρνες, όπου το δέρμα έχει λιγότερους σμηγματογόνους αδένες. Εκεί αντέχει και συχνά χρειάζεται πλουσιότερες συνθέσεις, ακόμη και προϊόντα με ουρία, που στο πρόσωπο θα ήταν υπερβολικά βαριά ή θα προκαλούσαν τσίμπημα.
Ξεχωριστή περίπτωση είναι η περιοχή γύρω από τα μάτια, όπου το δέρμα είναι ακόμη λεπτότερο και αντιδρά πιο εύκολα σε αρώματα και ενεργά συστατικά. Εκεί η ξηρότητα κάνει τις λεπτές γραμμές πιο εμφανείς, γι' αυτό βοηθά μια ήπια κρέμα ματιών ή μια ενυδατική προσώπου που αναφέρει ρητά ότι είναι κατάλληλη και για την περιοχή των ματιών.
Στην πράξη, λοιπόν, δεν είναι απαραίτητο να χρησιμοποιείτε το ίδιο προϊόν παντού. Μια ενυδατική κρέμα προσώπου με ήπια σύνθεση και ένα πιο πλούσιο προϊόν ενυδάτωσης σώματος καλύπτουν συνήθως καλύτερα τις διαφορετικές ανάγκες. Χωριστή προσοχή χρειάζονται τα χείλη, που δεν έχουν σμηγματογόνους αδένες· εκεί ένα βάλσαμο με αποφρακτικά συστατικά είναι πιο αποτελεσματικό από μια κρέμα.
Καθημερινή ρουτίνα για ξηρό δέρμα: καθαρισμός και ενυδάτωση
Η ρουτίνα για ξηρό δέρμα στηρίζεται σε λίγες, σταθερές συνήθειες. Τα βήματα που κάνουν τη μεγαλύτερη διαφορά είναι:
1. Σύντομο ντους με χλιαρό νερό. Περιορίστε τη διάρκεια στα 5 έως 10 λεπτά και αποφύγετε σφουγγάρια ή βούρτσες που τρίβουν έντονα. Το νερό δεν χρειάζεται να είναι κρύο, αρκεί να μην είναι καυτό.
2. Ήπιο καθαριστικό χωρίς άρωμα. Τα καθαριστικά για ευαίσθητο και ατοπικό δέρμα (syndet, λάδια καθαρισμού, κρέμες καθαρισμού) σέβονται περισσότερο τον φραγμό από ένα κλασικό σαπούνι. Η αίσθηση ότι το δέρμα «τρίζει» μετά το πλύσιμο δείχνει συνήθως υπερβολική απομάκρυνση λιπιδίων.
3. Στέγνωμα ταμποναριστά. Πιέστε απαλά την πετσέτα αντί να τρίβετε, ώστε να μείνει μια ελαφριά υγρασία στην επιφάνεια.
4. Ενυδατική μέσα σε λίγα λεπτά. Η εφαρμογή όσο το δέρμα είναι ακόμη ελαφρώς νωπό «κλειδώνει» το νερό που απορρόφησε η κεράτινη στιβάδα. Στα χέρια, επαναλάβετε μετά από κάθε πλύσιμο.
Στο πρόσωπο, η ίδια λογική μεταφέρεται σε πρωινή και βραδινή ρουτίνα. Το πρωί αρκεί συχνά ένα ξέβγαλμα με νερό ή ένα πολύ ήπιο καθαριστικό, ενυδατική και αντηλιακή προστασία, αφού η υπεριώδης ακτινοβολία επιβαρύνει επίσης τον φραγμό. Το βράδυ, μετά τον καθαρισμό, μπορεί να ακολουθήσει ένας ορός με υαλουρονικό οξύ σε νωπό δέρμα και μια πιο πλούσια κρέμα από πάνω. Αν χρησιμοποιείτε ρετινοειδή ή οξέα, μειώστε τη συχνότητα τους κρύους μήνες ή εφαρμόστε τα πάνω από την ενυδατική, ώστε να περιοριστεί ο ερεθισμός.
5. Υγρασία στον χώρο. Τον χειμώνα, ένας υγραντήρας στο υπνοδωμάτιο και βαμβακερά ή μεταξωτά υφάσματα σε επαφή με το δέρμα περιορίζουν τον ερεθισμό και την εξάτμιση.
Πώς επιλέγουμε την κατάλληλη ενυδατική κρέμα
Δεν έχουν όλες οι ενυδατικές την ίδια υφή ούτε τον ίδιο βαθμό προστασίας από την απώλεια νερού. Η επιλογή εξαρτάται κυρίως από το πόσο ξηρό είναι το δέρμα και σε ποιο σημείο θα χρησιμοποιηθεί το προϊόν.
Lotion, κρέμα ή αλοιφή;
Τα γαλακτώματα (lotions) έχουν περισσότερο νερό και ελαφριά υφή, γι' αυτό είναι πρακτικά για μεγάλες επιφάνειες και για ήπια ξηρότητα. Οι κρέμες και οι αλοιφές περιέχουν περισσότερα λιπαρά και συγκρατούν αποτελεσματικότερα την υγρασία, οπότε προτιμώνται όταν η ξηρότητα είναι έντονη. Για το πρόσωπο, οι κρέμες ημέρας με μέτρια υφή αποτελούν συνήθως την ισορροπημένη λύση, ενώ το βράδυ μπορείτε να περάσετε σε κάτι πλουσιότερο.
Η εποχή παίζει επίσης ρόλο. Πολλοί άνθρωποι χρειάζονται ελαφρύτερη υφή το καλοκαίρι και πλουσιότερη τον χειμώνα, οπότε είναι λογικό να αλλάζετε προϊόν δύο φορές τον χρόνο. Σε ώριμο δέρμα, μια κρέμα που συνδυάζει ενυδάτωση με αντιγηραντικά συστατικά μπορεί να καλύψει και τις δύο ανάγκες, αρκεί η ενεργή ουσία να μην ερεθίζει.
Ποια συστατικά να αναζητήσετε
Μια καλή ενυδατική για ξηρό δέρμα συνδυάζει συνήθως τρεις κατηγορίες συστατικών: υγροσκοπικά που προσελκύουν νερό, μαλακτικά που λειαίνουν την επιφάνεια και αποφρακτικά που περιορίζουν την εξάτμιση. Ο πίνακας συνοψίζει τα πιο συνηθισμένα:
| Συστατικό |
Τι κάνει |
Πού ταιριάζει καλύτερα |
| Γλυκερίνη, υαλουρονικό οξύ (hyaluronic acid) |
Υγροσκοπικά: «τραβούν» και συγκρατούν νερό στην κεράτινη στιβάδα |
Πρόσωπο, ήπια ξηρότητα, κανονικό έως μικτό δέρμα |
| Ceramides, λιπαρά οξέα, χοληστερόλη |
Συμπληρώνουν τα λιπίδια του επιδερμικού φραγμού |
Ξηρό και ευαίσθητο δέρμα, ρουτίνα πρωί και βράδυ |
| Ουρία (urea) |
Ενυδατώνει και, σε υψηλότερες συγκεντρώσεις, λειαίνει την τραχιά υφή |
Σώμα, αγκώνες, γόνατα, φτέρνες |
| Shea butter, φυτικά έλαια |
Μαλακτικά: γεμίζουν τα κενά ανάμεσα στα κύτταρα και μαλακώνουν το δέρμα |
Πολύ ξηρό ή ώριμο δέρμα, βραδινή φροντίδα |
| Petrolatum, έλαια σιλικόνης |
Αποφρακτικά: σχηματίζουν φιλμ που περιορίζει την εξάτμιση |
Σκασίματα, χείλη, χέρια, πολύ ξηρές περιοχές |
Δεν χρειάζεται μία ενυδατική να περιέχει όλα τα παραπάνω· σημασία έχει να ταιριάζει στις ανάγκες σας και να χρησιμοποιείται σταθερά. Αν η ξηρότητα συνοδεύεται από ευαισθησία, προτιμήστε προϊόντα με την ένδειξη «fragrance-free». Η ένδειξη «unscented» δεν σημαίνει απαραίτητα το ίδιο, καθώς ένα προϊόν μπορεί να περιέχει ουσίες που απλώς καλύπτουν τη μυρωδιά άλλων συστατικών.
Πότε το ξηρό δέρμα χρειάζεται δερματολόγο
Η απλή ξηροδερμία βελτιώνεται συνήθως μέσα σε δύο εβδομάδες σωστής ρουτίνας. Αν δεν δείτε διαφορά παρά τη συστηματική φροντίδα, χρειάζεται αξιολόγηση από δερματολόγο, κυρίως όταν εμφανίζονται:
- βαθιά σκασίματα που αιμορραγούν ή πονούν
- έντονο ή επίμονο κοκκίνισμα και φλεγμονή
- κνησμός που επηρεάζει τον ύπνο ή την καθημερινότητα
- πληγές, εκκρίσεις ή άλλα σημάδια λοίμωξης
- εκτεταμένες περιοχές με έντονο ξεφλούδισμα ή πάχυνση του δέρματος
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα βρέφη, οι ηλικιωμένοι και όσοι έχουν σακχαρώδη διαβήτη, καθώς τα σκασίματα στο δέρμα τους, ειδικά στα πόδια, μπορεί να εξελιχθούν πιο εύκολα σε λοίμωξη.
Το πολύ ξηρό δέρμα μπορεί να σχετίζεται με ατοπική δερματίτιδα, με δέρμα με ψωρίαση, με θυρεοειδοπάθεια ή με παρενέργεια φαρμάκου. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ενυδάτωση παραμένει βασική, όμως συνήθως χρειάζεται και θεραπεία που θα ορίσει ο γιατρός.
Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
1. Πόσες φορές την ημέρα πρέπει να βάζω ενυδατική;
Δεν υπάρχει ένας αριθμός που να ταιριάζει σε όλους. Εφαρμόστε ενυδατική μετά το μπάνιο ή το πλύσιμο του προσώπου και ξανά όποτε νιώθετε το δέρμα να «τραβάει». Σε έντονη ξηρότητα, δύο έως τρεις εφαρμογές την ημέρα είναι συνηθισμένες.
2. Είναι καλύτερη η κρέμα ή η lotion για ξηρό δέρμα;
Για έντονη ξηρότητα, μια κρέμα ή αλοιφή είναι συνήθως πιο κατάλληλη, γιατί περιέχει περισσότερα λιπαρά και περιορίζει καλύτερα την απώλεια νερού. Η lotion ταιριάζει σε ήπια ξηρότητα ή σε μεγάλες επιφάνειες, κυρίως το καλοκαίρι.
3. Το ζεστό νερό κάνει το δέρμα πιο ξηρό;
Ναι. Τα μακριά, πολύ ζεστά ντους απομακρύνουν μέρος των φυσικών λιπιδίων της επιδερμίδας και επιδεινώνουν την ξηρότητα. Προτιμήστε σύντομα ντους με χλιαρό νερό.
4. Γιατί το δέρμα μου μένει ξηρό ενώ βάζω κρέμα;
Η ενυδατική μπορεί να είναι πολύ ελαφριά για τις ανάγκες σας ή άλλοι παράγοντες, όπως επιθετικό καθαριστικό, ζεστό νερό ή ξηρός αέρας, να ακυρώνουν το αποτέλεσμα. Αν η ξηρότητα επιμένει παρά τις αλλαγές, μια δερματική πάθηση πρέπει να αποκλειστεί από δερματολόγο.
5. Το λιπαρό δέρμα μπορεί να είναι και αφυδατωμένο;
Ναι, γιατί η αφυδάτωση αφορά το νερό και όχι το σμήγμα. Σε αυτή την περίπτωση ταιριάζουν ελαφριές υφές gel με γλυκερίνη ή υαλουρονικό οξύ, που ενυδατώνουν χωρίς να βαραίνουν την επιδερμίδα.
Συμπέρασμα
Το ξηρό δέρμα χρειάζεται πρώτα από όλα συνέπεια. Σύντομα ντους με χλιαρό νερό, ήπιος καθαρισμός χωρίς άρωμα και εφαρμογή της σωστής ενυδατικής όσο η επιδερμίδα είναι ακόμη νωπή βοηθούν να διατηρηθεί η υγρασία και ο φυσικός φραγμός του δέρματος. Η καλύτερη ενυδατική δεν είναι απαραίτητα η πιο πλούσια ή αυτή με τα περισσότερα συστατικά, αλλά εκείνη που ταιριάζει στον βαθμό ξηρότητας και στο σημείο όπου τη χρησιμοποιείτε. Αν η ξηρότητα επιμένει, ο δερματολόγος είναι το επόμενο βήμα.
Σχετικά προϊόντα
Πηγές & Βιβλιογραφία
- American Academy of Dermatology (AAD). Dermatologists' top tips for relieving dry skin. https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/dermatologists-tips-relieve-dry-skin
- Mayo Clinic. Dry skin: Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dry-skin/symptoms-causes/syc-20353885
- NHS. Emollients. https://www.nhs.uk/conditions/emollients/
- Purnamawati S, Indrastuti N, Danarti R, Saefudin T. The Role of Moisturizers in Addressing Various Kinds of Dermatitis: A Review. Clin Med Res. 2017;15(3-4):75-87. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5849435/
